iasos Antik Kenti

Guleta.com'da : e-reklam

ARKEOLOJİ

IASOS
Iasos, Mylas'a 28 km. uzakliktaki Kiyikislacik Köyü içerisindeki üç tarafi denizle çevrili bir yarimada üzerine kurulmustur. Mitolojiye göre Argos'tan gelenler tarafindan kuruldugu ve ismini kolonistlerin basi Iasos'tan aldigi söylenmektedir. M.Ö. 5. yüzyila kadar Iasos hakkinda eski kaynaklarda bilgi yoktur. Kentin kuruldugu alan önceleri bir ada iken daha sonra adanin denizle birlestigi berzah dolmus ve ada, yarimada haline dönmüstür. Antik kente ait önemli yapilar bu yarimada üzerinde yer almaktadir. Büyük sur, su kemerleri, mezarlar ile balik pazari olarak adlandirilan yapi ise sur disinda yer almaktadir. Iasos'da yapilan kazilarda kentteki en eski yerlesimin M.Ö. 3. bin sonuna kadar uzandigi tesbit edilmistir.

Bir zamanlar kenti ziyaret eden müzisyen, tiyatroda bir resital vermis. Bu resital sirasinda balik pazarinin açildigini bildiren çan sesi duyulunca elini kulagina götüren yasli adam disinda herkes yerinden firlayarak tiyatrodan ayrilmis. Yasli adamin yanina gelen müzisyen "Bana ve sanatima gösterdiginiz saygidan ötürü size tesekkür borçluyum; çünkü çan sesini duyan tüm dinleyiciler çekip gittiler" demis. "Ne ?" diye haykirmis bunu duyan yasli adam, "Yoksa çan mi çaldi ? "Evet, neden ?" "Öyleyse izninizle efendim..." ve gözden kaybolmus.

Strabon bu öyküyü bereketsiz topraktan ürün alamayan Iasoslular'in baliga olan düskünlüklerini belirtmek için anlatir. Iskender'in 334'te Miletos'u kusatmasi üzerine Iasos, kente yardim etmeye çalisan Pers donanmasina bir gemi bagisinda bulundu. On yil sonra Ekbatan'da Iskender'in silah deposu komutanliginda Gorgos adli bir Iasoslu bulunuyordu. Iskender'in ilgisini çeken bir baska Iasoslu da yunus tarafindan sevilme gibi garip bir yazgiya sahip olan erkek çocuktu.

Iasos'ta erkek çocuklarin gimnasiumda çalistiktan sonra denizde yikanmalari bir gelenekti. Bu sirada kiyiya yanasan yunus, çocuklardan birini sirtina alip, açiklara götürüyor ve sonra yeniden kiyiya birakiyordu. Bir anlatiya göre bu öyküyü duyan Iskender, çocugu Babil'e getirtip deniz tanrisi Poseidon'un rahibi yapmis. Iasoslular bu olaydan, M.Ö. 3. yüzyilda çikarilan madeni paralarinda, kolunu yunusun sirtina atmis biçimde yüzen çocuk tasvirine yer verecek kadar etkilenmislerdir. Iasos antik kentinde 1960 yilindan bu yana Italyan Arkeoloji Heyeti'nce düzenli kazilar yapilmaktadir. Bu kazi çalismalari sonucunda birçok eser ortaya çikarilmistir. Bunlardan agoraya kemerli bir kapidan geçilerek girilir. Roma Dönemi'nde insa edilen agoranin dört tarafi revaklarla çevrilidir. Agoranin güney batisinda bouleterion yapisi yer alir.

Kent meclisi olarak kullanilan yapi daire biçimli orkestra ve onun arkasinda yer alan dört merdivenle üç bölüme ayrilmistir. Oturma siralarinin alti tonozlarla desteklenmistir. Agoranin dogu kösesinde 17 x 13 m. boyutlarindaki önü sütunlu dikdörtgen planli yapi Caesareon olarak tanimlanir. Agora içinde yapilan kazilarda elde edilen buluntular Orta Bronz Çagi'na kadar gitmektedir. Agoranin etrafini saran stoalar bulunan yazitlara göre M.S. 130 yillarinda yapilmistir. Agoranin güney bati kösesindeki genis düzlükte Artemis Astias Tapinagi yer almaktadir. Tiyatro, kentin ortasinda yer alan yükseltinin kuzey dogu yamacinda kurulmustur. Tiyatronun skene binasi cephesi yaklasik 61 m. dolayindadir.

Hellenistik Çag orijinli tiyatronun günümüzde Roma Dönemi'nde yapilan tadilat ve eklentileri görülebilir. Orta Çag kalesi kentin en yüksek kesiminde ve tam ortasinda yer alir. Yaklasik kareye yakin bir plana sahip kalenin, kalinligi 2 m.'yi bulan duvarlari vardir. Oldukça saglam yapi içinde bir de sarniç bulunmaktadir. Liman, yarimada ile kara arasinda yaklasik 850 m. uzunlugundadir. Liman agzinda yer alan kule mendirek kulesi olup, bir Orta Çag yapisidir. Bunun karsisindaki diger kule yikilmistir. Kullanildiklari çag-larda her iki kule arasina zincir gerilmek suretiyle istenmeyen tekneler limana alinmazdi.

Iasos'ta biri kenti koruyan, digeri de büyük sur olarak bilinen ve kentin kuzey batisinda yer alan ikinci bir sur vardir. Ikinci sur, kent savunmasindan çok bölge savunmasi için yapilmistir. Yaklasik 3.5 km. uzunlugunda ve mahalli blok taslarla yapilmistir. Yüksekligi yer yer degisiklik göstermektedir. Ortalama 3.50 m. yükseklikte olan sur muntazam kulelerle desteklenmistir. Kentte her tür gömme yapilmistir. Kent içinde agora, Arkaik Çag mezarligi olarak kullanilmistir. Roma Devri mezarliginin batisindaki yamaçlarda kayaya oyulmus kaya mezarlari ile bina seklinde yapilmis mezarlar yer alir.

Kentteki en ünlü mezar ise halk arasinda Balik Pazari olarak bilinen Roma Dönemi'ne ait anit mezardir. Portiklerle çevrilmis dörtgen bir avlunun ortasinda yüksek bir podyum önünde ön cephesi dört sütunlu bir Korinth tapinak yükselir. Önünde genis bir pronaosu, dista üçüz yivlerle süslü duvarlari ve plasterli anteleri olan çok az derinlikteki sellaya dogudan bir basamak çikilarak giriliyordu. Alçak sütunlarla tasinan mezar odasi podyumdan kazanilmistir. Kemiklerin korundugu yer islevini üstlenmis olmalari gereken küçük seki ve nisler duvarlara bindirilmistir.

Uzun portik plasterler üzerinde tasinan kemerlerden olusur. Bati bölümündeki özgün tonozlu çati halen korunmaktadir.Balik Pazari anit mezari Kültür Bakanligi, Döner Sermaye Isletmeleri Merkez Müdürlügü'nce saglanan ödenekle 1993 yili sonunda restore edilmeye baslanmis ve res-torasyon çalismalari sonucunda Italyan kazi ekibince Iasos kazilarinda bulunan mimari parçalar ve diger eserlerle galeriler içeresindeki teshir tamamlanarak anit mezar, Balik Pazari Açikhava Müzesi olarak 11 Agustos 1995 tarihinde ziyarete açilmistir. Iasos kazilari 1960 yilinda Prof. Dr. Doro LEVI baskanligindaki Italyan Arkeoloji Heyeti tarafindan baslatilmis olup, halen Dr. Fede BERTI tarafindan devam ettirilmektedir.