TÜRKIYEDE KIŞ SPORLARININ İLK YILLARI

Ana Sayfa > Türkiye >

Guleta.com'da : e-reklam

TÜRKIYEDE KIŞ SPORLARININ İLK YILLARI | *Yazar : * Garo Miloşyan, fotoğraf sanatçısı.

Türkiye'de kayak sporunun başlangıcı, birçok diğer alanda da karşımıza çıktığı gibi aserî nedenlere dayanmaktadır. Kayak çalışmaları, Birinci Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin doğu cephesinde başladı. Karlı bölgelerde yapılan savaşlarda ordunun kayağa gereksinimi olduğu anlaşılınca, 1914 yılı sonunda Haliç'deki bir marangozhanede yaptırılan ilk kayaklar Erzurum'a gönderilmiş, oradan da dağ birliklerimize katır sırtında yollanmıştı. 1915 yılı şubat ayı başında Avusturya'dan konunun uzmanı Avusturyalı subaylar getirildi.
Başlarında binbaşı Victor Pitschmann olmak üzere üç yüzbaşının başlattığı kurslarda, Türkiye'nin ilk kayakçıları yetiştirildi. Bunlar Kemal, Ahmet, Hasib, Cevat (Dursunoğlu) ve yüksek mimar Arif Hikmet (Koyunoğlu) beylerdi. Cem Atabeyoğlu'nun "Türk Spor Tarihi Ansiklopedisi"nde belirttiği gibi, bu beş genç yedeksubay, Palandöken dağlarında kayakçı bir tabur asker yetiştirmiş, bu "avcı taburu" da Kafkas cephesine gönderilmişti.
Ahmet Bahtiyar Esben ise "Aylık Ansiklopedi"de, Kafkasya cephesinde Galatasaray Kulübü sporcularından yedeksubay Ahmet ve Abdurrahman Robenson kardeşlerin yetiştirip kumanda ettikleri başka bir kayak müfrezesinden de söz eder. Savaş bitip cumhuriyet kurulduktan sonra kayak sporu uzun zaman ele alınmadı. Yeniden gündeme gelmesinin tarihçesi Uludağ'ın keşfi ile paralel olacaktır. Latince adıyla Olympos, Osmanlı'da Keşişdağ olan bu dağımızın yeni adı 1925 yılında ıstanbul ve Bursa Coğrafya Encümenlerinden kurulu bir heyetin önerisi ile verilmişti.
1904 yılında başlanıp, ancak üçte ikisi tamamlanan dağ yolu, yine Cumhuriyet'ten sonra dağın tepesine kadar uzatılarak bitirildi. Uludağ'a ilk oteli ise, henüz kış sporlarının adının bile anılmadığı bir dönemde, Bursa eski valilerinden (sonra aynı kentin milletvekili) Fatin Güvendiren yaptırmıştı. Uludağ ve Bursa'nın kayak sporu açısından öne çıkış yılları ise 1930'ların başlarındadır. 1933 yılında Bursa Dağcılık Kulübü kuruldu. Kulüp, CHP Bursa örgütünün de yardımıyla Uludağ'da denizden 2000 metre yükseklikte ve 110 yataklı bir kayakevi yaptırdı ve işletmeye başladı.

İstanbul'daki Tenis Eskrim Dağcılık Kulübü'nün kuruluşu da Uludağ ile ilişkilidir. Sedat Taylan, "Aylık Ansiklopedi"de bu olayı şöyle anlatır: "1933 başlangıcında ıstanbul'dan içlerinde Galatasaray'lı bir-iki Fransız hoca da bulunan birkaç genç, ilk defa Uludağ'a giderek kayak sporu yaptılar. Dönüşlerinde anlattıkları heyecanlı ve çok zevkli intibalarına kapılan bir grup, aralarına Muhittin Üstündağ'ı da alıp tekrar Uludağ'ı boyladılar ve Vedat Abud, Ekrem Karay ve arkadaşları, Uludağ otelinde bir kulüp kurmayı tasarlayarak, ıstanbul'a dönüşlerinde Dağcılık Kulübünü tesis ettiler."
Uludağ'ın basında tanıtımı da aynı yıllara rastlar. Bu konuda Yedigün dergisinin Bursa muhabiri Musa Ataş'ın öncülüğünü unutmamak gerekir. Ataş'ın 1934 yılı Mart ayında Yedigün dergisinde çıkan Uludağ röportajları büyük ilgi toplamıştır. Musa Ataş bu yazılarda Bursa Dağ Sporları Kulübü üyeleriyle birlikte yaptıkları zirve çıkışını anlatır. Konunun gördüğü ilgiden memnun kalan Yedigün dergisi, dönemin ünlü röportaj yazarı Naci Sadullah'ı Uludağ'a gönderir. 1934 yılının Nisan ayında yayınlanan "ıstanbul'dan Uludağ'a" başlıklı bol fotoğraflı röportaj dizisi büyük yankı uyandırır.
Röportajın öyküsü Naci Sadullah ve Yedigün dergisi foto muhabiri Herr Kravze'nin köprünün Ada iskelesinde buluşmalarıyla başlar. Burada onları Bursa Belediyesi tarafından özel olarak görevlendirilen Bursa Seyyahin (Turing) şubesi Müdürü Tevfik Halis bey beklemektedir (Tevfik Halis bey, 1931 yılında dünya güzeli seçilen Keriman Halis'in babasıdır ve bu ilişki Keriman hanımın niçin Uludağ'da kayakçı kıyafetiyle çekilmiş fotoğraflarının basında boy boy yayınlandığını da anlamamızı sağlar).

Yalova vapurunu beklemektedirler. Aynı vapuru bekleyenler arasında "omuzlarında skileri, bastonları, sırtlarında çantaları, ayaklarında golfleri, kalın çorapları, yol pabuçlarıyla" dikkat çeken bir grup bulunmaktadır.
Bu grup içinde tanıdık yüzlere rastlar Naci Sadullah. Bunların en önemlisi ailesiyle birlikte artık kapı komşusu yaptığı Uludağ'a gidecek olan ıstanbul Valisi Muhittin Üstündağ'dır. Vapur Yalova iskelesine yanaşır yanaşmaz bir otobüs curcunası başlar. Herkes sayısı sınırlı bu otobüslerde bir yer kapmaya çalışır. Otobüste yer bulanları da bozuk yolun çilesi beklemektedir.

Bu yorucu seyahatten sonra günü dinlenerek geçiren röportajcımız, ertesi sabah sekizde CHP binası önünden kalkan "kaptıkaçtı" ile Uludağ'a gitmek için yol çıkar. Yine bir heyet halindedirler: Fotoğrafçı, kayak öğretmeni Herr Riedel ve Bursa Seyyahin Kulübü'nden başta başkan Tevfik Halis bey olmak üzere görevliler. Uludağ'a çıkan bu güzide heyet "çağlayan dereciklerin, gürgenlerin, gelinciklerin, ince meşe koruluklarının, yemyeşil çamların aralarından kıvrılarak uzanan yolda" iki saat kadar gittikten sonra kalın bir kar tabakasının içine girerler. Artık Karabelen ımdat Evi'ne ulaşmışlardır.
Bir süre sonra skiler ayaklara takılır, yüzlere güneş kremleri sürülür ve antrenörün denetiminde yola çıkılır. On iki buçuk kilometre boyunca ve üç buçuk saat süren bu tırmanıştan sonra kayma vakti gelmiştir. Sonunda oldukça yorgun, otele (yani ımdat Evi'ne) geri dönülür. "Çorbadan, taze yumurtadan, nefis bir kompostodan sonra sigaraları dumanladık" diye anlatmayı sürdürür Naci Sadullah.
Buz gibi Uludağ suyunu şifa niyetine içerler hepsinin üstüne... Röportaj, dağı, kayak kayan insanları anlatarak sürer: "Hepsinin vücutları, aylarca kızgın güneş altında banyo yapmış gibi yanık... Parafinli kayakları üzerinde, saçları dalgalanarak aşağılara doğru süzülen genç kızlar, bu kılıkları, bu halleri, bu tabii edalarıyla balolarda dekolte gece elbiseleriyle vals oynadıkları zamanlardan çok daha sempatik..." Bu röportajdan öğrendiğimiz bir olgu da, tüm kayakçıların birbirlerini "Kayak aydın" diye selamlamayı gelenek edindikleri oldu.

Kaynak : SKYLIFE MART / 2000